سفته نسبت به چک خطر کمتری دارد !

سفته نسبت به چک خطر کمتری دارد؟ شرایط، کاربرد و نکات حقوقی مهم

سفته، مانند چک و برات، یکی از مهم‌ترین اسناد تجاری در روابط مالی و کاری است. بسیاری از کارفرمایان از کارمندان و پیمانکاران سفته ضمانت می‌گیرند و در معاملات نیز به‌عنوان تضمین پرداخت استفاده می‌شود. در این مقاله توضیح می‌دهیم سفته چیست، چه تفاوتی با چک دارد، چگونه مطالبه می‌شود و برای جلوگیری از سوءاستفاده، باید به چه نکاتی توجه کنید.

سفته چیست و چه تفاوتی با چک دارد؟

مطابق مقررات قانون تجارت، سفته (فته‌طلب) سندی است که در آن صادرکننده تعهد می‌کند در تاریخ مشخص، مبلغ معینی را به دارنده سفته بپردازد. سفته در سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت تجاری، صنعتی، تولیدی و خدماتی، و همچنین برای تضمین اجرای تعهدات استفاده می‌شود.

در عمل، چک بیش‌تر به‌عنوان وسیله پرداخت نقدی و جایگزین پول استفاده می‌شود و در صورت فراهم بودن شرایط، ممکن است تبعات کیفری (مانند چک بلامحل و محرومیت‌های بانکی) به دنبال داشته باشد؛ در حالی که مطالبه سفته معمولاً در چارچوب دعوای حقوقی و اجرای محکومیت‌های مالی پیگیری می‌شود. به همین دلیل، در عرف گفته می‌شود «سفته نسبت به چک خطر کمتری دارد»، اما این به معنای بی‌خطر بودن سفته نیست.

شرایط شکلی سفته قانونی

برای آن‌که سفته از نظر حقوقی معتبر و قابل استناد باشد، باید شرایط شکلی مشخصی را داشته باشد. مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• وجود امضا یا مهر صادرکننده روی سفته،
• ذکر تاریخ (تاریخ صدور یا سررسید – بسته به شیوه تنظیم)،
• نوشتن مبلغ سفته با تمام حروف (برای جلوگیری از دست‌کاری رقم)،
• ذکر نام و نام خانوادگی گیرنده وجه؛ در صورت عدم ذکر نام، می‌توان «در وجه حامل» نوشت،
• ذکر تاریخ پرداخت یا مشخص بودن سررسید.

اگر نام شخص معینی در سفته نوشته شود، سفته در وجه آن شخص صادر شده است. در غیر این صورت، با عبارت «در وجه حامل»، هر فردی که سفته را در اختیار داشته باشد دارنده قانونی آن محسوب می‌شود و می‌تواند در سررسید وجه را مطالبه کند.

نحوه مطالبه و وصول سفته

اگر روی سفته تاریخ مشخصی درج شده باشد، دارنده می‌تواند در همان تاریخ سررسید، به صادرکننده مراجعه و طلب خود را مطالبه کند. در صورت عدم پرداخت، چند راه حقوقی برای وصول وجود دارد:

• واخواست سفته در مهلت قانونی (معمولاً تا ده روز پس از سررسید) و استفاده از آثار تجاری آن؛
• مراجعه به اجرای ثبت و تقاضای توقیف اموال صادرکننده برای وصول وجه سفته؛
• اقامه دعوای حقوقی علیه صادرکننده، ظهرنویس و ضامن و درخواست توقیف اموال از طریق دادگاه.

اگر پس از صدور حکم قطعی، صادرکننده همچنان از پرداخت بدهی خود خودداری کند و مالی از او معرفی نشود، مطابق با قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، در شرایطی می‌توان تقاضای بازداشت محکوم‌علیه را نیز مطرح کرد.

انتقال سفته، ظهرنویس و ضامن چه مسئولیتی دارند؟

سفته مانند چک، قابل انتقال است. روی هر برگ سفته معمولاً عبارت «حواله کرد» درج می‌شود که به دارنده اجازه می‌دهد سفته را به دیگری منتقل کند. این انتقال با ظهرنویسی (نوشتن متن و امضا در پشت سفته) انجام می‌شود.

ظهرنویسی معمولاً به یکی از دو شکل است:

• انتقال مالکیت: دارنده فعلی، سفته را به شخص دیگری منتقل می‌کند و دارنده جدید، جایگزین دارنده قبلی می‌شود.
• وکالت در وصول: دارنده به دیگری وکالت می‌دهد تا وجه سفته را وصول کند؛ این موضوع باید در پشت سفته ذکر و امضا شود.

علاوه بر صادرکننده و ظهرنویس، ممکن است شخص سومی به‌عنوان ضامن سفته را امضا کند. در این حالت، اگر در سررسید، وجه سفته پرداخت نشود، دارنده می‌تواند علیه صادرکننده، ظهرنویس و ضامن، همگی یا هر یک از آن‌ها اقامه دعوا کند. به همین دلیل، امضای پشت سفته بدون دقت کافی می‌تواند تعهدات سنگینی ایجاد کند.

چگونه از سوءاستفاده از سفته جلوگیری کنیم؟

در عمل، بخش بزرگی از پرونده‌های مربوط به سفته، ناشی از سوءاستفاده از سفته‌های ضمانت و سفته‌های سفیدامضا است. برای کاهش ریسک و محافظت از حقوق خود، هنگام صدور سفته به این نکات توجه کنید:

• روی سفته حتماً عبارتی مانند «بابت ضمانت حسن انجام کار» یا «بابت ضمانت قرارداد شماره … مورخ …» را به‌صورت واضح بنویسید.
• مشخصات کامل طرف مقابل (نام، نام خانوادگی، کد ملی یا شناسه و موضوع قرارداد) را درج کنید.
• در صورت تمایل به جلوگیری از انتقال، می‌توانید عبارت «حواله کرد» را خط بزنید تا امکان نقل و انتقال ساده سفته محدود شود.
• از دادن سفته سفیدامضا (بدون ذکر مبلغ، تاریخ یا موضوع) به‌شدت خودداری کنید.
• در صورت عدم درج تاریخ و نوشتن عبارتی مثل «این سفته بدون درج تاریخ صادر شده است»، سفته از حالت سند تجاری خارج و به سند دین مدنی تبدیل می‌شود و برخی مزایای اسناد تجاری را از دست می‌دهد.

اگر با وجود همه این احتیاط‌ها، از سفته‌ای که صادر کرده‌اید سوءاستفاده شود، در بسیاری از موارد امکان طرح شکایت با عنوان خیانت در امانت وجود دارد؛ به‌شرط آن‌که بتوانید امانی بودن سفته، سوءاستفاده دارنده و ورود ضرر به خود را اثبات کنید.

نقش وکیل در دعاوی سفته، چک و خیانت در امانت

اختلافات مربوط به چک، سفته و سایر اسناد تجاری معمولاً پیچیدگی‌های خاص خود را دارند. تشخیص این‌که بهترین مسیر اقدام شما چیست – واخواست، اجرای ثبت، دادخواست حقوقی، یا شکایت کیفری خیانت در امانت – نیازمند بررسی دقیق مدارک و سوابق است.

حضور وکیل متخصص در حوزه اسناد تجاری و دعاوی مالی می‌تواند:

• از تضییع حقوق شما در برابر سوءاستفاده از سفته و چک جلوگیری کند،
• مسیر صحیح اقدام را (حقوقی یا کیفری) مشخص کند،
• فرآیند توقیف اموال و وصول مطالبات را تسریع کند،
• و از صدور آرای سنگین و غیرمنصفانه علیه شما پیشگیری کند.

سوالات متداول درباره سفته و چک

موسسه حقوقی و داوری بین‌المللی رویای سبز | تهران – سعادت‌آباد | وکیل اسناد تجاری، وکیل چک و سفته، و دعاوی مالی و خیانت در امانت